1.3 Kultura, turystyka i rekreacja 

Województwo Śląskie jest obszarem charakteryzującym się dużym zróżnicowaniem kulturowym, przyrodniczym i krajobrazowym.

W wyniku reformy państwa jednostki samorządu terytorialnego przejęły rolę kreatora i mecenasa kultury. Samorządy terytorialne realizują według swoich możliwości zadania organizowania i prowadzenia działalności kulturalnej.

W 1999 roku z budżetów samorządowych w Województwie Śląskim wydano na działalność instytucji kultury 262,7 tys. zł. Po  Województwie Mazowieckim był to najwyższy poziom wydatków na kulturę poniesionych przez samorządy. Pomimo tak wysokich - w porównaniu z innymi regionami - nakładów na kulturę, wskaźnik wydatków na jednego mieszkańca kształtował się w Województwie Śląskim na poziomie  53,98 zł,  tj. poniżej średniej krajowej, która wyniosła 54,58 zł.

W 1999 roku  na sieć instytucji kultury w Województwie Śląskim składały się m.in.:

  • placówki biblioteczne – 942,

  • muzea i oddziały muzealne – 36,

  • galerie – 21,

  • teatry i instytucje muzyczne – 25,

  • kina – 69,

  • domy kultury – 64,

  • ośrodki kultury – 111.

W porównaniu do innych regionów Polski, Województwo Śląskie posiada słabo rozwiniętą sieć instytucji kultury. 

W 1999 roku Województwo Śląskie plasowało się na ostatniej pozycji w kraju pod względem liczby osób  przypadających na 1 placówkę następujących instytucji:

  • biblioteczną  - 5165 osób, 

  • muzealną  - 135153 osób,

  • kinową – 82466 osób.

W 1999 roku wskaźniki  dotyczące dostępności do instytucji kultury i ich oferty w Województwie Śląskim - w porównaniu ze średnią krajową - kształtowały się w sposób następujący: 

 

Ilość wystaw na 1 placówkę muzealną

Księgozbiór w woluminach na 1000 ludności

Miejsca na widowni kin na 1000 ludności

Miejsca na widowni teatrów i instytucji muzycznych na 1000 ludności

Przedstawienia i koncerty na 1000 ludności

Przedstawienia  i koncerty na 1 placówkę

Woj. Śląskie

8,3

3209

4,7

1,7

1,0

189,9

Kraj

6,6

3502

5,5

1,7

1,3

266,9

Przedstawione w tabeli wskaźniki dla Województwa Śląskiego, za wyjątkiem ilości wystaw przypadających na 1 placówkę muzealną, były niższe od średniej krajowej.

Zdecydowanie odmiennie kształtowały się wskaźniki dotyczące uczestnictwa mieszkańców w kulturze. W jednym koncercie lub przedstawieniu organizowanym na terenie województwa brało udział o 36 osób więcej aniżeli średnio w  kraju, gdzie w jednej tego typu imprezie uczestniczyło 210,3 osób. W regionie więcej było także czytelników. Na 1000 ludności w Województwie Śląskim przypadało 207 czytelników podczas gdy w kraju 190. Natomiast liczba uczestników imprez estradowych na 1000 ludności kształtowała się na poziomie 58, tj. o 21 osób więcej niż średnia krajowa.

Profesjonalne instytucje kultury nie są równomiernie rozmieszczone w regionie. Najwięcej instytucji tego typu zlokalizowanych jest w Aglomeracji Górnośląskiej.

W Województwie Śląskim podstawą turystyki i rekreacji są walory przyrodnicze i  krajobrazowe obszarów: Beskidu Śląskiego i Żywieckiego, Cysterskich Kompozycji Krajobrazowych Rud Wielkich, doliny Górnej Odry oraz Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych i miejsca kultu religijnego (np. Jasna Góra będąca centrum krajowego i międzynarodowego ruchu pielgrzymkowego), a także liczne obiekty zabytkowe. Bliskość dużych ośrodków miejskich Aglomeracji Górnośląskiej sprzyja rozwojowi turystyki miejsko – przemysłowej, a liczne kompleksy leśne rozwojowi turystyki weekendowej.

W 1999 roku w regionie zlokalizowanych było 718 obiektów noclegowych turystki, co stanowiło 5,3% wszystkich tego typu obiektów w kraju. W województwie obiekty te oferowały 43,0 tys. miejsc noclegowych.

Spośród wszystkich obiektów noclegowych zlokalizowanych w regionie 15,7%, czyli 113 obiektów to hotele, oferujące turystom  krajowym i zagranicznym  11,1 tys. miejsc noclegowych. Województwo Śląskie posiada największą liczbę hoteli w kraju. Kolejnymi regionami w tej klasyfikacji są: Województwo Dolnośląskie 97 i  Pomorskie 76.

W 1999 roku w Województwie Śląskim największą liczbą miejsc noclegowych dysponował powiat cieszyński –13,9 tys., tj. aż 32,3% ogólnej liczby miejsc noclegowych regionu. Dużą ilością miejsc noclegowych dysponowały również powiaty: żywiecki – 6,2 tys., bielski 4,3 tys. oraz miasto Częstochowa – 3,2 tys.

Wśród wszystkich miast na prawach powiatów i powiatów ziemskich jedynie miasto Świętochłowice nie oferowało żadnych miejsc noclegowych. Niewielką ilością miejsc dysponowały powiaty: rybnicki –12 i tyski – 32 oraz miasta: Ruda Śląska  - 35 i Dąbrowa Górnicza - 48.

W 1999 roku pod względem liczby miejsc noclegowych w hotelach, Województwo Śląskie zajmowało drugie miejsce w kraju po Mazowieckim, w hotelach którego było 13,5 tys. miejsc.

W Województwie Śląskim w 1999 roku udzielono 3179,9 tys. noclegów (tj. 6% wszystkich udzielonych w kraju noclegów), z tego 356,3 tys. turystom zagranicznym. Ilość noclegów  udzielonych w regionie była ponad trzykrotnie niższa niż w Województwie  Zachodniopomorskim i ponad dwukrotnie niższa niż w Małopolskim i Pomorskim.

Walory wypoczynkowe posiada sporo miejscowości położonych w południowej części województwa - na terenie Beskidów. W północnej części województwa znajduje się natomiast znaczna ilość gospodarstw agroturystycznych.

W 1999 roku kwatery agroturystyczne udzieliły 11,0 tys. noclegów, co stanowiło 4,5% tego typu noclegów udzielonych w kraju.

Na terenie Województwa Śląskiego znajdują się ośrodki posiadające wody chlorkowo-sodowo-wapniowe, bromkowe i jodkowe. Cennym zespołem przyrodniczym będzie również planowany w okolicy Mikołowa Górnośląski Ogród Botaniczny.

Turystyka wodna (żeglarstwo, kajaki) rozwinęła się na terenach, gdzie istnieją sztuczne zbiorniki wodne w Poraju, Blachowni, Dzierżno, Chechło-Nakło, a także jeziora Żywieckie, Międzybrodzkie, Rybnickie, Pogoria. 

W regionie istnieją również ośrodki sportów jeździeckich w Udorzu, Rzerzęczycach, Zbrosławicach i Ochabach-Pruchnej.

Możliwości uprawiania wspinaczki skałkowej istnieją na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Z kolei zainteresowaniem speleologów cieszą się jaskinie: Wierna, Wiercica Głęboka, Studnisko, Koralowa.